Service Design traject Provincie Oost-Vlaanderen & Knight Moves: Kernversterking en leefbaarheid op maat van een kern

Provincie Oost-Vlaanderen (Dienst Economie) rondde dit voorjaar 2020 succesvol een project "Kernversterking en leefbaarheid op maat van een kern" af in samenwerking met het service design bureau Knight Moves. Ministry of Makers hielp in het voortraject de design brief mee opstellen.

De Provincie Oost-Vlaanderen zet al jaren in op projecten en acties in het kader van (lokale) economie. Vaak vallen dergelijke projecten en acties onder de noemer ‘kernversterking’. Onder kernversterking begrijpen we: maximale concentratie van activiteiten (diensten en voorzieningen) binnen de kern(en). Dit gaat dus verder dan detailhandel en heeft ook betrekking op publieke voorzieningen, diensten, cultuur, beleving, wonen,…

De afgelopen jaren kwam deze thematiek veel nadrukkelijker op de beleidsagenda’s. Trends zoals de toename van e-commerce, toenemende leegstand, opkomst van pop ups, blurring concepten, … zijn slechts enkele voorbeelden van ontwikkelingen in de praktijk die een invloed hebben op de beleidsagenda’s.

Leefbaarheid

Daarnaast wordt er ook steeds meer gepraat over leefbaarheid op het lokale niveau. Leefbaarheid geeft aan in welke mate een kern/dorp geschikt is om in te wonen en te werken. Dit is een (zeer) breed concept dat raakvlakken heeft met verschillende beleidsdomeinen (milieu, mobiliteit, economie, wonen, ruimte,…).

Afhankelijk van de insteek zal leefbaarheid een heel andere invulling krijgen, zowel in de theorie als in de praktijk.

In het kader van lokale economie is leefbaarheid ook niet meer weg te denken. Een toegankelijk basisaanbod is immers één van de bouwstenen van kernversterking en heeft een rechtstreeks verband met leefbaarheid.

Maatwerk

Waar het gemakkelijk is om voor een stadskern of het centrum van een gemeente kernversterkende maatregelen te nemen, is dit vaak minder evident voor de kernen in de deelgemeenten (vaak dorpen genoemd). De schaal is vaak kleiner, het voorzieningenniveau (publiek en privaat) lager en de ontsluiting beperkter. Hierdoor kunnen de oplossingen en/of aanbevelingen niet zomaar toegepast worden op het deelgemeenteniveau. Daarom moet er gezocht worden naar alternatieven en is er vooral nood aan maatwerk.

Door middel van dit project hoopte Provincie Oost-Vlaanderen meer inzicht te krijgen over het deelgemeenteniveau. Welke problemen en uitdagingen spelen er, welke invloed(en) ondervinden zij, welke ideeën zijn gestrand of spelen vandaag nog een cruciale rol in het bestaan van de deelgemeente en ga zo maar door.

Service Design: vernieuwend, creatief & aanvullend perspectief

Bedoeling van het participatietraject was onder meer om de uitdagingen binnen kernen te onderzoeken vanuit een vernieuwend, creatief en aanvullend perspectief. Niet van bovenaf en vanuit theoretische ontwikkelingsperspectieven, maar van onderuit en vanuit uitdagingen en toekomstwensen. Er werd een service design traject uitgerold onder deskundige begeleiding van het Gentse bureau Knight Moves.

Uitgangspunten van het traject waren:

- Mensgericht: Hoe beleven de inwoners en ondernemers van het dorp zelf de leefbaarheid?

- Holistisch: Leefbaarheid is een multi-dimensionaal gegeven. Het omvat lokale economie, sociaal weefsel, ruimtelijke ordening, mobiliteit...

- Oplossingsgericht: Een probleemanalyse is belangrijk om prioriteiten te bepalen, maar daarna is het doel om te komen tot werkbare oplossingen.

- Co-creatief: Om tot oplossingen te komen die aansluiten bij de noden en drijfveren van lokale bewoners en ondernemers krijgen ze een sleutelrol in het bedenken van die oplossingen. Ook het bestuur werd uitgenodigd om mee te creëren en oplossingen te beoordelen op haalbaarheid en impact.

Work in progress

De Provincie en Knight Moves werken momenteel volop aan een toolkit die de verschillende lokale besturen in de Provincie bruikbare inspiratie kan bieden voor het oplossen van concrete problemen op het vlak van leefbaarheid. Maar natuurlijk is elke kern anders.

In dit participatietraject werden vier verschillende deelgemeenten betrokken: Herdersem (Aalst), Steendorp (Temse), Merendree (Deinze) en de stationsbuurt van Lierde.